۱۴۰۴-۱-۱۴ تفسیر سوره یوسف آیات ۱۰۷-۱۱۱ جلسه ۲۰ (آخر)

بسم الله الرحمن الرحیم))

تفسیر قرآن در ماه مبارک رمضان

خدایا توفیقی ده ما را که در مورد قرآن تو کوتاهی نکنیم و سهم و بهره‌ی ما را از قرآنت بیش از این قرار ده.

((وَنُنَزِّلُ مِنَ الْقُرْآنِ مَا هُوَ شِفَاءٌ وَرَحْمَهٌ لِّلْمُؤْمِنِینَ))

پنج شنبه ۱۴۰۴/۱/۱۴ جلسه (۲۰) جلسه آخر

موضوع: تفسیر آیات ۱۰۷ الی ۱۱۱ سوره یوسف

بعد از اتمام داستان حضرت یوسف خداوند نکاتی را می‌فرماید که هم مربوط به داستان حضرت یوسف و هم مربوط به زمان نبی اکرم می‌شود.

یوسف

وَمَا یُؤْمِنُ أَکْثَرُهُم بِاللَّهِ إِلَّا وَهُم مُّشْرِکُونَ

ﻭ ﺑﻴﺸﺘﺮﺷﺎﻥ ﺑﻪ ﺧﺪﺍ ﺍﻳﻤﺎﻥ نمی‌آورند ﻣﮕﺮ ﺁﻧﻜﻪ [ﺑﺮﺍﻱ ﺍﻭ] ﺷﺮﻳﻚ ﻗﺮﺍﺭ می‌دهند. (۱۰۶)

حضرت یوسف فرمود ما هیچگونه شرک به خدا نداریم چون دارای عصمت هستیم.

یعنی هرکسی نمی‌تواند رهبر و پیشوای امت شود.

این آیه درمورد اصحاب پیامبر است که ایمانشان به شرک آلوده است‌.

اگر امیرالمؤمنین علیه السلام خلیفه می‌شد خیلی فرق می‌کرد که حالا در ادامه به این مسئله برخورد خواهیم کرد.

این شرک هم در مورد توحید و هم نبوت و هم درمورد امامت است.

یوسف

أَفَأَمِنُوا أَن تَأْتِیَهُمْ غَاشِیَهٌ مِّنْ عَذَابِ اللَّهِ أَوْ تَأْتِیَهُمُ السَّاعَهُ بَغْتَهً وَهُمْ لَا یَشْعُرُونَ

ﺁﻳﺎ ﺍﻳﻤﻨﻨﺪ ﺍﺯ ﺍﻳﻨﻜﻪ فراگیرنده‌ای ﺍﺯ ﻋﺬﺍﺏ ﺧﺪﺍ ﺑﻴﺎﻳﺪﺷﺎﻥ، ﻳﺎ ﻧﺎﮔﺎﻩ ﻗﻴﺎﻣﺖ ﺩﺭ ﺣﺎﻟﻲ ﻛﻪ نمی‌فهمند ﺑﺮ ﺁﻧﺎﻥ ﻓﺮﺍ ﺭﺳﺪ؟(۱۰۷)

غاشیه از غش کردن است، وقتی چیزی می افتد روی چیزی و آن را پوشش می‌دهد می‌شود غش.

وَاللَّیْلِ إِذَا یَغْشَى ﴿۱﴾

سوگند به شب چون پرده افکند

شب می افتد بروی زمین و زمین را می‌پوشاند.

مشرکان را نگفت، مسلمانانی را می‌گوید که شرک می‌ورزند اما به ظاهر اسلام دارند، در عمل مشرک هستند که همان اصحاب پیامبر بودند که ولایت امیرالمؤمنین را نپذیرفتند.

ساعت هم به قیامت تعبیر شده هم به امام عصر. یک مرتبه امام عصر بیاید و آنها در حال انکار باشند.

روایت است که ظهور امام عصر به یکبارگی صورت می‌گیرد.

یوسف

قُلْ هَٰذِهِ سَبِیلِی أَدْعُو إِلَى اللَّهِ عَلَىٰ بَصِیرَهٍ أَنَا وَمَنِ اتَّبَعَنِی وَسُبْحَانَ اللَّهِ وَمَا أَنَا مِنَ الْمُشْرِکِینَ

ﺑﮕﻮ: ﺍﻳﻦ ﻃﺮﻳﻘﻪ ﻭ ﺭﺍﻩ ﻣﻦ ﺍﺳﺖ ﻛﻪ ﻣﻦ ﻭ ﻫﺮ ﻛﺲ ﭘﻴﺮﻭ ﻣﻦ ﺍﺳﺖ ﺑﺮ ﭘﺎﻳﻪ ﺑﺼﻴﺮﺕ ﻭ ﺑﻴﻨﺎﻳﻲ ﺑﻪ ﺳﻮﻱ ﺧﺪﺍ ﺩﻋﻮﺕ می‌کنیم، ﻭ ﺧﺪﺍ ﺍﺯ ﻫﺮ ﻋﻴﺐ ﻭ ﻧﻘﺼﻲ ﻣﻨﺰّﻩ ﺍﺳﺖ ﻭ ﻣﻦ ﺍﺯ ﻣﺸﺮﻛﺎﻥ ﻧﻴﺴﺘﻢ. (۱۰۸)

آیا کسی اجازه دارد مستقلاً خارج از دین اسلام کسی را به سوی خدا دعوت کند؟!! خیر، روایت است از امیرالمؤمنین اجازه ندارد.

پیامبر خدا را دیده است و می‌شناسد که مردم را دعوت می‌کند.

خیلی از علما می‌گویند خدا یک حقیقت ثابت است، چطور می‌گویند مگر خدا را دیده‌اند؟

چه کسی حقیقتاً به سوی خدا دعوت می‌کند؟!

رسول الله از روی بصیرت امت را بسوی خدا دعوت می‌کند.

امیرالمؤمنین علیه السلام فرمودند نمی‌پرستم خدایی را که نمی‌بینم. چشم‌ها خدا را نمی‌بینند بلکه قلب‌ها خدا را مشاهده می‌کنند.

لذا خدایی که قرآن برای ما معرفی می‌کند غیر از خدایی است که فلاسفه معرفی می‌کنند، خدایی که آنها معرفی می‌کنند یک خدای لامتناهی و ثابت و ازلی است که بله ما هم قبول داریم این را اما آیا خدایی که قرآن می‌گوید فقط ازلی و ابدی است؟ خیر، خدایی است که از رگ گردن به ما نزدیک‌تر است و… .

رسول خدا فرمود غیر از اینکه من دعوت می‌کنم کس دیگری هم هست و آن شخص امیرالمؤمنین است، از کجا؟!!

روایت داریم و از خود قرآن می‌گوییم حضرت ابراهیم فرمود ۖ «فَمَنْ تَبِعَنِی فَإِنَّهُ مِنِّی..»

تابع محض رسول الله از اوست، به همین دلیل رسول را می‌فرماید علی منی و انا من علی،

حُسَینٌ منی و انا مِن حُسَین.

در آیه منحصر می‌کند یعنی فقط من از روی بصیرت دعوت می‌کنم و کسی که تابع من است به سوی خدا دعوت می‌کند.

آقا امیرالمؤمنین فرمود من و رسول الله بر یک منهج هستیم، فقط اینکه این راه به نام رسول الله است، سند قرآنی حدیث می‌شود همین آیه.

سبحان الله و تنزیه خدا این وسط چه معنایی دارد؟

رسول خدا فرمود یا علی تو مثل هارون برای من هستی فقط بعد از من پیامبری نیامده است.

حضرت موسی فرمود خدایا هارون را وزیر من قرار بده تا بسیار تسبیح کنیم تو را و ذکر کنیم تو را.

برای این است که جامعه را ببرد طرف توحید، تسبیح مخصوص ذهن انسان است، خدا را تسبیح می‌کنیم از هر قیدی که در ذهن ماست، خدا نیاز به تسبیح ما ندارد، شما تسبیح می‌کنید تا ذهن خود را تطهیر کنید.

کسی که بعد از رسول الله از خود اجتهاد نمی‌کرد علی بن ابی طالب بود.

 

خدا منزه است از هرچه دیگران بگویند، دعوتگر به سوی خدا من و علی هستیم.

((إِلَّا عِبَادَ اللَّهِ الْمُخْلَصِینَ))

این‌ها تنها راه مستقیم بسوی خدا هستند، فقط اینها راه خدا را می‌شناسند و کسی که دنباله رو این‌هاست موحد حقیقی است، به همین دلیل کسانی که پیرو اهل بیت هستند گناه هم کنند خداوند آنها را می‌بخشد.

بحث امامت خیلی مهم است و شرک هم در بحث توحید است هم درمورد نبوت و امامت، در مورد حضرت ابراهیم گفته شده: ما کانَ مِنَ الْمُشْرِکِینَ، حضرت ابراهیم از مشرکان نبود، مسئله شرک خیلی مهم است که در مورد پیامبر ما و حضرت ابراهیم و حضرت یوسف گفته شد که این‌ها از مشرکان نیستند و شرک خیلی وسیع است، چه کسی است که مشرک نباشد!!!

روایت: ورود شرک به قلب مؤمن از راه رفتن مورچه در شب تاریک به روی سنگ سیاه پنهان‌تر است.

پیامبر که مثل مرجع تقلید نیست فاصله او تا مرجع تقلید مثل فاصله زمین تا آسمان است.

امام صاحب شهود حق است که با بصیرت دعوت می‌کند.

یوسف

وَمَا أَرْسَلْنَا مِن قَبْلِکَ إِلَّا رِجَالًا نُّوحِی إِلَیْهِم مِّنْ أَهْلِ الْقُرَىٰ أَفَلَمْ یَسِیرُوا فِی الْأَرْضِ فَیَنظُرُوا کَیْفَ کَانَ عَاقِبَهُ الَّذِینَ مِن قَبْلِهِمْ وَلَدَارُ الْآخِرَهِ خَیْرٌ لِّلَّذِینَ اتَّقَوْا أَفَلَا تَعْقِلُونَ

ﻭ ﭘﻴﺶ ﺍﺯ ﺗﻮ ﺟﺰ ﻣﺮﺩﺍﻧﻲ ﺍﺯ ﺍﻫﻞ آبادی‌ها ﺭﺍ ﻛﻪ ﺑﻪ ﺁﻧﺎﻥ ﻭﺣﻲ می‌نمودیم ﻧﻔﺮﺳﺘﺎﺩﻳﻢ. ﺁیا ﺑﻪ ﮔﺮﺩﺵ ﻭ ﺳﻔﺮ ﺩﺭ ﺯﻣﻴﻦ ﻧﺮﻓﺘﻨﺪ ﺗﺎ ﺑﺎ ﺗﺄﻣﻞ ﺑﻨﮕﺮﻧﺪ ﻛﻪ ﻋﺎﻗﺒﺖ ﻛﺴﺎﻧﻲ ﻛﻪ ﭘﻴﺶ ﺍﺯ ﺁﻧﺎﻥ ﺑﻮﺩﻧﺪ ﭼﮕﻮﻧﻪ ﺑﻮﺩ؟ ﻭ ﻣﺴﻠﻤﺎً ﺳﺮﺍﻱ ﺁﺧﺮﺕ ﺑﺮﺍﻱ ﻛﺴﺎﻧﻲ ﻛﻪ ﭘﺮﻫﻴﺰﻛﺎﺭﻱ ﻛﺮﺩﻧﺪ، ﺑﻬﺘﺮ ﺍﺳﺖ; ﺁﻳﺎ نمی‌اندیشید؟(۱۰۹)

در روایات در ذیل این آیه آمده هیچ فرشتگانی پیش آنها نمی‌آمدند که آنها را هدایت کنند بلکه خود انسان‌ها بودند از اهل روستا که هدایتگر بودند.

نکته: زن نمی‌تواند پیامبر باشد، چون زن نمی‌تواند مردها را به سوی خود دعوت کند ولی می‌تواند صاحب کشف و صاحب وحی شود مثل حضرت مریم و مادر حضرت موسی. پیامبر و رسول نمی‌شود و مأموریت هم ندارد.

این آیه چه ربطی به آیه قبل داشت؟ آیه‌ها زنجیروار به هم ربط دارند، در قبل گفته شد زمین خالی از حجت خدا نیست، غصب خلافت هم که کنند باز هم زمین خالی از حجت خدا نیست.

این عبارت (افلم یسیروا فی الارض کیف کان عقبه…) در قرآن چند بار تکرار شده است.

سؤال: یعنی اینکه بروید مسافرت کنید؟ سیر کنید روی زمین با هواپیما و قطار تا عاقبت کسانی که قبل از ما بودند را بفهمید؟!! خیر.

امام صادق ع: یعنی نظر کنید بر آیات قرآن.

الان ما در مورد حضرت یوسف سیر کردیم و رفتیم توی چاه، برده فروشی، در کاخ زلیخا، در زندان و در کاخ ملک مصر…. این‌ها رو سیر کردیم و عاقبت آنها را دیدیم!!

نکته: انسان زمانی که چشم برزخی‌اش باز شود همه چیز را می‌بیند و این بستگی به استعداد خودش دارد یا در خواب و یا در بیداری.

سیروا فی الارض، یعنی قرآن بخوانید و با قرآن سیر کنید در روی زمین.

دنیا بد نیست ولی خیر در آخرت است.

دنیا بالا و پایینش خیلی با هم فرق ندارد ولی در آخرت خیلی تفاوت مراتب است.

آخرت بهتر است و تقوا در آخرت به کار می‌آید گرچه در دنیا هم به کار می‌آید.

یوسف

حَتَّىٰ إِذَا اسْتَیْأَسَ الرُّسُلُ وَظَنُّوا أَنَّهُمْ قَدْ کُذِبُوا جَاءَهُمْ نَصْرُنَا فَنُجِّیَ مَن نَّشَاءُ وَلَا یُرَدُّ بَأْسُنَا عَنِ الْقَوْمِ الْمُجْرِمِینَ

ﺗﺎ ﺯﻣﺎﻧﻲ ﻛﻪ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮﺍﻥ ﻣﺄﻳﻮﺱ ﺷﺪﻧﺪ ﻭ ﮔﻤﺎﻥ ﻛﺮﺩﻧﺪ ﻛﻪ ﺑﻪ ﺁﻧﺎﻥ ﺩﺭﻭﻍ ﮔﻔﺘﻪ ﺷﺪﻩ ﺍﺳﺖ. [ﻧﺎﮔﻬﺎﻥ] ﻳﺎﺭﻱ ﻣﺎ ﺑﻪ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮﺍﻥ ﺭﺳﻴﺪ; ﭘﺲ ﻛﺴﺎﻧﻲ ﺭﺍ ﻛﻪ ﺧﻮﺍﺳﺘﻴﻢ ﺭﻫﺎﻳﻲ ﻳﺎﻓﺘﻨﺪ ﻭ ﻋﺬﺍﺏ ﻣﺎ ﺍﺯ ﮔﺮﻭﻩ ﻣﺠﺮﻣﺎﻥ ﺑﺮﮔﺮﺩﺍﻧﺪﻩ نمی‌شود. (۱۱۰)

از جمله آیاتی است که خیلی بحث دارد.

تا جایی که رسولان به ناامیدی رسیدند یعنی چه؟!! در سختی و بلاها به جایی رسیدند که رسولان از مردم ناامید شدند.

حضرت یعقوب: از روح الهی جز قوم کافر ناامید نمی‌شوند چطور رسل ناامید می‌شوند!!؟ انها از خدا ناامید نمی‌شوند و از مردم است که ناامید می‌شوند.

و مردم تصور می‌کنند و گمان می‌کنند که به پیامبر دروغ گفته شده است به خاطر اینکه سختی و فشار به آنها وارد شده و ناامید می‌شوند اما یک مرتبه نصرت الهی می‌آید.

در داستان حضرت یوسف هم دیدید که چقدر فشار آمد به حضرت یعقوب اما ناگهان بوی پیراهن یوسف را استشمام کرد.

در سوره دیگر آمده: آنقدر تحت فشار قرار می‌گرفتند تا جایی که رسول و کسانی که ایمان آورده بودند می‌گفتند کی می‌آید یاری خدا؟

««متی نصرالله»»

و این در سیر عرفانی هم وجود دارد، آیت الله قاضی: ۴۰ سال ریاضت کشیدم یک خواب هم نمی‌دیدم اما به یکباره در حرم امام حسین درها به روی من باز شد…

 

این در جهاد با نفس هم هست.

نکته: هروقت از مردم ناامید شوید نصرت خدا شما را می‌گیرد، هر کس از غیر خدا ناامید شود نصرت خدا می‌آید سمتش.

رسول خدا در اول دعوتش چقدر سختی کشید اما بعد گروه گروه وارد دین اسلام شدند که سوره نصر اشاره دارد به آن ولی الان در آخرالزمان گروه گروه از دین خارج می‌شوند و فشار و سختی به نهایت خود رسیده.

بحث امام عصر است، انتظار فرج سخت است و باید تحمل کنید و نگویید روایات دروغ است امام نمی‌آید.

در روایت است آنقدر زمان غیبت طول می‌کشد که همه می‌ریزند و عده‌ای قلیل می‌مانند پابرجا و ثابت.

یوسف

لَقَدْ کَانَ فِی قَصَصِهِمْ عِبْرَهٌ لِّأُولِی الْأَلْبَابِ مَا کَانَ حَدِیثًا یُفْتَرَىٰ وَلَٰکِن تَصْدِیقَ الَّذِی بَیْنَ یَدَیْهِ وَتَفْصِیلَ کُلِّ شَیْءٍ وَهُدًى وَرَحْمَهً لِّقَوْمٍ یُؤْمِنُونَ

ﺑﻪ ﺭﺍﺳﺘﻲ ﺩﺭ ﺳﺮﮔﺬﺷﺖ ﺁﻧﺎﻥ ﻋﺒﺮﺗﻲ ﺑﺮﺍﻱ ﺧﺮﺩﻣﻨﺪﺍﻥ ﺍﺳﺖ. [ﻗﺮﺁﻥ] ﺳﺨﻨﻲ ﻧﻴﺴﺖ ﻛﻪ ﺑﻪ ﺩﺭﻭﻍ ﺑﺎﻓﺘﻪ ﺷﺪﻩ ﺑﺎﺷﺪ، ﺑﻠﻜﻪ ﺗﺼﺪﻳﻖ ﻛﻨﻨﺪﻩ کتاب‌های ﺁﺳﻤﺎﻧﻲ ﭘﻴﺶ ﺍﺯ ﺧﻮﺩ ﺍﺳﺖ ﻭ ﺑﻴﺎﻥ ﮔﺮ ﻫﺮ ﭼﻴﺰ ﺍﺳﺖ ﻭ ﺑﺮﺍﻱ ﻣﺮﺩﻣﻰ ﻛﻪ ﺍﻳﻤﺎﻥ ﺩﺍﺭﻧﺪ، ﺳﺮﺍﺳﺮ ﻫﺪﺍﻳﺖ ﻭ ﺭﺣﻤﺖ ﺍﺳﺖ. (۱۱۱)

قصه انبیا عبرت است.

عبارت از عبور می‌آید یعنی از غایب به حاضر می‌رسید، این را ببینید عبرت بگیرید که شما این کار را انجام ندهید.

مثلاً در داستان حضرت یوسف ببینید که او پاکدامنی پیشه گرفت و به کجا هم رسید و شما هم اینطور عمل کنید و یا اینکه برادران حضرت یوسف با او چه کردند و چطور خوار شدند ووو….

بعضی از انسان‌ها مغز ندارند، در درون آنها چیزی نیست، نه محبت نه شوق نه ایمان نه یقین… درون انها پوچ است.

اولوالالباب شیعیان ما هستند که دارای مغز هستند.

ما کان حدیثا یفتری… قرآن برای الان گفته که بعضی‌ها می‌گویند این داستان‌ها که قرآن گفته معلوم نیست راست باشد، قرآن قصص الحق است این‌ها داستان‌های حقیقی است.

تصدیق الذی بین یدیه…

یک معنایش تصدیق کتب پیشین است که قرآن آنها را تأیید می‌کند و تفصیل هر چیزی است. هر چیز که به درد شما بخورد و احتیاج داشته باشید در این داستان‌ها هست.

نکته

چرا در سوره یوسف صحبت از گریه‌های مادر حضرت یوسف نشده؟ حتی یک بار هم به آن اشاره نکرده است؟!! زیرا می‌خواهد بگوید این گریه‌ی یعقوب برای یوسف احساسی نیست و بحث معرفت است، مقام ولایت است، اگر پای مادر وسط می‌آمد می‌گفتند اینها پدر و مادر یوسف هستند و برای او گریه می‌کنند اما می‌خواهد بحث ولایت را مطرح کند نه بحث احساس را.

سؤال: زلیخا بالاخره با حضرت یوسف ازدواج کرد یا نه؟!! در قرآن بحثی از مشرک بودن زلیخا به وسط نیامد بلکه موحد بود، اما چرا نگفت ازدواج کرد و ساکت ماند در مورد این مسئله، می‌خواهد بگوید که داستان عشقی نیست که تعریف کند، می‌فرماید ما با این مسائل کاری نداریم.

نکته: نمی‌دانید که یوسف بهترین پیمانه را پر می‌کند و بهترین پذیرایی را می‌کند و حضرت ابراهیم هم بهترین پذیرایی را کرد از مهمانهای خودش.

یوسف اهل بیت می‌فرماید من بهترین مهماندار هستم و پیمانه شما را پر می‌کنم.

در بعضی اخبار آمده مردمی که گرسنه به مصر می‌آمدند حضرت یوسف درجایی می‌ایستاد و آنها او را نگاه می‌کردند و گرسنگی انها برطرف می‌شد، امام زمان ما، زمانی که می‌آید آنقدر مهربان است که در همه جا صحبت از او و مهربانی اوست و از خوبی‌هایی که انجام می‌دهد همه حرف می‌زنند.

روایت: زمانی که امام زمان می‌آید همه او را لعنت می‌کنند چرا؟!! از بس که قبل او از بنی هاشم و سادات به مردم ظلم کرده‌اند اما زمانی که می‌بینند امام در حق همه خوبی می‌کند و عدالت را برقرار می‌کند همه نسبت به او مهربانی می‌کنند و همه جا صحبت از مهربانی اوست.

/هر کجا بوی خدا می‌آید

خلق بین بی‌سر و پا می‌آید/

مردم از جایی فرار می‌کنند که بوی خدا نمی‌آید.

«صدق الله العلی العظیم»

««الحمدلله پایان تفسیر سوره یوسف ع»»

خدایا به حق قرآنت و انبیایی که در قرآن ذکر شده و بحق اولیا و اسمائت و بحق خاتم انبیا و امامان از اولاد او، فرج امام زمان ما را برسان.

«آمیـــــــــــن»

الحمدلله علی الولایه

دانلود فایل صوتی