۱۴۰۳-۱۲-۲۳ تفسیر سوره یوسف جلسه ۷

((بسم الله الرحمن الرحیم))

🌛تفسیر قرآن در ماه مبارک رمضان 🌜

🤲🏻خدایا توفیقی ده ما را که در مورد قرآن تو کوتاهی نکنیم و سهم و بهرهٔ ما را از قرآنت بیش از این قرار ده.

((وَنُنَزِّلُ مِنَ الْقُرْآنِ مَا هُوَ شِفَاءٌ وَرَحْمَهٌ لِّلْمُؤْمِنِینَ))

پنجشنبه ۱۴۰۳/۱۲/۲۳، جلسه (۷)

🧿موضوع: تفسیر سوره یوسف (آیات ۲۴ الی ۳۰)

🕋یوسف

وَلَقَدْ هَمَّتْ بِهِ وَهَمَّ بِهَا لَوْلَا أَن رَّأَیٰ بُرْهَانَ رَبِّهِ کذَٰلِک لِنَصْرِفَ عَنْهُ السُّوءَ وَالْفَحْشَاءَ إِنَّهُ مِنْ عِبَادِنَا الْمُخْلَصِینَ

بانوی کاخ به یوسف حمله کرد و یوسف هم اگر برهان پروردگارش را ندیده بود به او حمله می‌کرد، این گونه قصد سوء و عمل خلاف عفت آن بانو را از او بگردانیم; زیرا او از بندگان خالص شده ما بود. (۲۴)

⤴️ این یکی از آیاتی است که خیلی بحث در آن وجود دارد به خاطر (همت به و هم بها) زلیخا همت گماشت بر او و یوسف هم همت می‌گماشت بر او اگر برهان پروردگارش نبود.

🖋روایت: یوسف همت گماشت بر زلیخا یعنی قصد کرد که او را بکشد.

اگر دقت شود در آیه قبل زلیخا خود را عرضه کرد به حضرت یوسف و حضرت یوسف فرمود «معاذ الله» حالا چطور می‌شود که همت بگمارد بر زلیخا برای گناه؟ مگر می‌شود پیامبر خدا همت بر زنا بگمارد؟ خیر نمی‌شود.

پس این آیه چه می‌گوید؟!!

اینجا دیگر همت به زنا نیست همت به اجبار است یعنی زلیخا همت گماشت که به زور یوسف را وادار به این کار کند و یوسف همت گماشت او را بکشد اگر برهان پروردگار خود را نمی‌دید.

این نشان می‌دهد که به حضرت یوسف گفته شد این کار را انجام نده وگرنه گناه این کار به گردن تو می‌افتد.

پس اینجا همت به زنا نیست همت برای درگیری است، چه در مورد زلیخا و چه در مورد یوسف، هر دو برای درگیری است، یوسف فرار کرد و زلیخا او را به زور گرفت پس به حضرت یوسف گفته شد اگر بخواهی خشم به زلیخا بگیری و او را صدمه بزنی این گناه و این جریان به گردن تو می‌خوابد.

⬅️امام رضا علیه السلام فرمود سوء یعنی قتل و و فحشا یعنی زنا.

در آیه قبل مطلب زنا مطرح می‌شود و در این آیه دعوا و درگیری مطرح می‌شود که خیلی از مفسرین در این دچار مشگل شده‌اند.

🖋 در اینجا علامه طباطبایی به نکته ظریفی اشاره کرده‌اند که چرا فرمود ما برگرداندیم از حضرت یوسف سوء و فحشا را و گفته نشد که حضرت یوسف را از سو و فحشا برگرداندیم؟!! علت این است که حضرت یوسف سراغ گناه نرفته بود بلکه گناه سراغ یوسف رفته بود.

گاهی وقت انسان‌ها خودشان سراغ گناه می‌روند و گاهی وقت گناه می‌آید به سراغ انسان، این‌ها با هم متفاوت است.

🖋 انسان معصوم که به سمت گناه نمی‌رود که او را برگرداند از گناه.

🖋در ادعیه آمده است که خدایا مرا در موقعیتی قرار نده که مجبور به گناه شوم و مرا حفظ کن، یک موقع انسان در شرایطی قرار می‌گیرد که مجبور به گناه می‌شود، مثلاً در بدهکاری قرار می‌گیرد بعد درگیر ربا می‌شود.

🖋 خدایا ما را حفظ کن که در چنین موقعیت‌هایی قرار نگیریم.

⬅️مخلَص یعنی خالص شده.

🖋الصافات

سُبْحَانَ اللَّهِ عَمَّا یصِفُونَ

خدا از آنچه او را به آن توصیف می‌کنند، منزه است. (۱۵۹)

إِلَّا عِبَادَ اللَّهِ الْمُخْلَصِینَ

مگر بندگان خالص شده خدا (۱۶۰)

⤴️ هر کسی در مورد خدا هرچه بگوید خدا منزه از آن است مگر عباد مخلص یعنی کسی عارف بالله نیست مگر عباد مخلص.

🖋 اینجا اشاره دارد به داستان شیطان:

قَالَ فَبِعِزَّتِک لَأُغْوِینَّهُمْ أَجْمَعِینَ ﴿۸۲﴾

[شیطان] گفت پس به عزت تو سوگند که همگی را از راه به در می‌برم (۸۲)

إِلَّا عِبَادَک مِنْهُمُ الْمُخْلَصِینَ ﴿۸۳﴾

مگر آن بندگان خالص شدهٔ تو را.

🖊یعنی اصلاً شیطان زورش به عباد مخلص نمی‌رسد، در اینجا می‌خواهد بگوید شیطان زورش به حضرت یوسف نمی‌رسید چون از عباد مخلص بود.

🖊در اینجا اگر کسی بگوید حضرت یوسف برهان پروردگار را دید و اقدام به قتل یا زنا نکرد پس اگر به ما هم نشان بدهند ما هم گناه نمی‌کنیم جواب چیست؟

در اینجا پارتی بازی نیست، بحث در این است که آنجا که انسان می‌داند گناه است و می‌تواند بکند اما نکند، آنجا که نمی‌تواند یا نمی‌داند خدا کمکش می‌کند.

🖋 مثلاً در جایی که می‌تواند غیبت کند انجام ندهد یک جایی که سخت باشد خداوند او را حفظ می‌کند (در این سوره در مورد زنان غیبت و فتنه و مکر را آورده است)

🕋یوسف

وَاسْتَبَقَا الْبَابَ وَقَدَّتْ قَمِیصَهُ مِن دُبُرٍ وَأَلْفَیا سَیدَهَا لَدَی الْبَابِ قَالَتْ مَا جَزَاءُ مَنْ أَرَادَ بِأَهْلِک سُوءًا إِلَّا أَن یسْجَنَ أَوْ عَذَابٌ أَلِیمٌ

و هر دو به سوی در کاخ پیشی گرفتند، و بانو پیراهن یوسف را از پشت پاره کرد و [در آن حال] در کنار [آستانه] در به شوهر وی برخوردند; بانو به شوهرش گفت: کسی که نسبت به خانواده‌ات قصد بدی داشته باشد، کیفرش جز زندان یا شکنجه دردناک [چه خواهد بود؟!](۲۵)

 

⤴️ استبقا یعنی هر دو سبقت گرفتند برهم برای رسیدن به درب.

🖋 مگر گفته نشد که درها را قفل کرده بود!! چطور درها باز شد!!! این از تصرف نفس یوسفی بود که درهای قفل شده باز شد.

🖋 در اینجا زلیخا پیش دستی کرد و گناه را به گردن حضرت یوسف انداخت.

🖋 و این دوم پیراهن است که از حضرت یوسف پاره می‌شود.

❗ در اینجا اگر شوهر زلیخا دم در نه ایستاده بود قضیه پایان نداشت و این از عنایت خداوند بود که شوهر او دم در ایستاده بود.

🕋یوسف

قَالَ هِی رَاوَدَتْنِی عَن نَّفْسِی وَشَهِدَ شَاهِدٌ مِّنْ أَهْلِهَا إِن کانَ قَمِیصُهُ قُدَّ مِن قُبُلٍ فَصَدَقَتْ وَهُوَ مِنَ الْکاذِبِینَ

یوسف گفت: او از من خواستار کام جویی شد. و گواهی از خاندان بانو چنین داوری کرد: اگر پیراهن یوسف از جلو پاره شده، بانو راست می‌گوید و یوسف دروغگوست. (۲۶)

⤴️ در اینجا حضرت یوسف نه قسم خورد و نه داد و فریاد کرد و نه بی‌قراری کرد فقط گفت او بود که از من کام خواست، ثبات و وقار حضرت یوسف را می‌رساند که انسان راستگو فقط حقیقت را می‌گوید در کمال آرامش.

🕋یوسف

وَإِن کانَ قَمِیصُهُ قُدَّ مِن دُبُرٍ فَکذَبَتْ وَهُوَ مِنَ الصَّادِقِینَ

و اگر پیراهنش از پشت پاره شده، بانو دروغ می‌گوید و یوسف راستگوست. (۲۷)

🕋یوسف

فَلَمَّا رَأَیٰ قَمِیصَهُ قُدَّ مِن دُبُرٍ قَالَ إِنَّهُ مِن کیدِکنَّ إِنَّ کیدَکنَّ عَظِیمٌ

پس همسر بانو چون دید پیراهن یوسف از پشت پاره شده، گفت: این [فتنه و فساد] از نیرنگ شما [زنان] است، بی تردید نیرنگ شما بزرگ است. (۲۸)

⤴️ زلیخا با ندیمه‌هایش نقشه کشیده بود زیرا عزیز مصر می‌گوید کید شما بزرگ است پس زلیخا تنها نبود.

در حیوانات آنکه مکر دارد گرگ است که در این سوره آمده و در انسان‌ها هم مکر بیشتر در زنان است، آن زمان هم می‌دانستند زن‌ها حیله‌گر و مکار هستند.

🖋 در این داستان که لباس از پشت سر پاره شده بود دروغ زلیخا لو رفت.

🖋 مطلبی درمورد دروغ:

در دروغ گفتن همیشه یک اشکال وجود دارد که باعث افشا شدن دروغ می‌شود، چرا این گونه است؟ زیرا در نظام عالم حکمت وجود دارد یعنی تمام اشیا و حوادث به هم مرتبط‌اند، حالا انسان زمانی که دروغ می‌گوید شاید بتواند بعضی از حادثه‌ها را کنار هم ترتیب بدهد ولی تمام حادثه‌ها را که نمی‌تواند، پس چون دروغگو نمی‌تواند تمام حادثه‌ها را کنار آن حادثهٔ ساختگی خودش بچیند، گفته شده است که دروغگو کم حافظه می‌شود یعنی بالاخره یک جایی اشتباه می‌کند مثل برادران حضرت یوسف که باید لباس او را پاره پاره می‌کردند ولی یادشان رفت.

دروغ مانند یک قطعه پازل اضافه در صفحه است که جای مناسبی ندارد و ساختگی است پس بالاخره افشا می‌شود.

🖋 دروغ نشانه و مشکل دارد لذا گفته شده احادیث باید به آیات قرآن عرضه شود اگر احادیث منطبق با آیات قرآن باشند که درست است وگرنه به دروغ گفته شده است.

🖋 اینکه شاهد شهادت داد از اهل او چه کسی بود؟!! از امام معصوم روایت شده بچه کوچک در گهواره بود.

🖊چرا می‌فرماید شاهدی شهادت داد؟ درحالی‌که کسی شاهد این داستان نبود و این شاهد فقط استدلال آورد.

اینکه می‌فرماید شهادت داد یعنی با استدلالش شهادت به پاکی حضرت یوسف ع داد.

🖊شباهت دیگر حضرت یوسف و حضرت عیسی:

برای حضرت یوسف کودکی در گهواره شهادت به پاکی‌اش داد و برای حضرت مریم پسرش در گهواره شهادت به پاکی‌اش داد.

🖋 حضرت یوسف پاک بود و تهمت خورد و فقط یک جمله فرمود که من نبودم و او بود که کام خواست زیرا در موقعیت جای حرف زدن نبود لذا چون خودش سکوت کرد خداوند شاهدی را به زبان آورد و شهادت به پاکی حضرت یوسف داد.

🖋 در قرآن کید شیطان ضعیف خوانده شده اینجا می‌فرماید کید شما زنان عظیم است، پس آیا کید زنان از کید شیطان بزرگتر است؟ خیر، زیرا کلام خداوند است که فرمود کید شیطان ضعیف است ولی در اینجا خداوند روایت می‌کند از عزیز مصر که گفت کید شما زنان عظیم است.

🖋«برای مرد کید زن عظیم است چون مردها در مقابل زنان ضعیف‌اند»

🕋یوسف

یوسُفُ أَعْرِضْ عَنْ هَٰذَا وَاسْتَغْفِرِی لِذَنبِک إِنَّک کنتِ مِنَ الْخَاطِئِینَ

یوسفا! این داستان را ندیده بگیر. و تو [ای بانو!] از گناهت استغفار کن; زیرا تو از خطاکارانی. (۲۹)

⤴️در اینجا گفت تو خطاکاری و ضمیر مفرد آمده اما در قبل عزیز مصر گفت شما کیدتان عظیم است.

🖋اعرض یعنی رو نکن و برگرد، نگفت از این زن اعراض کن گفت پشت کن به این مسئله (شتر دیدی ندیدی)

🖋 این آیه خود شاهد بر این است که زلیخا و عزیز مصر بت پرست نبودند چون فرمود استغفار کن بر گناه خود (واستغفری) و هیچ اشاره‌ای در قرآن به بت پرستی آنها نشده است.

 

🖋 چه گناهی کرده بود زلیخا که می‌گوید استغفار کن؟

در قرآن آمده است «وَلَا تَقۡرَبُواْ ٱلزِّنَیٰٓ….»

به زنا نزدیک نشوید در حالی که زلیخا اراده گناه کرد و به زنا نزدیک شد پس گنهکار است گرچه موفق به انجام آن نشد.

🖊سه بار تاکید می‌کند (لذنبک، آنک، کنت)

🕋یوسف

وَقَالَ نِسْوَهٌ فِی الْمَدِینَهِ امْرَأَتُ الْعَزِیزِ تُرَاوِدُ فَتَاهَا عَن نَّفْسِهِ قَدْ شَغَفَهَا حُبًّا إِنَّا لَنَرَاهَا فِی ضَلَالٍ مُّبِینٍ

و گروهی از زنان در شهر گفتند که همسر عزیز [مصر] در حالی که عشق آن نوجوان در درون قلبش نفوذ کرده از او درخواست کام جویی می‌کند; یقیناً ما او را در گمراهی آشکاری می‌بینیم. (۳۰)

⤴️ آنجا عزیز مصر به یوسف گفت این مسئله جایی بازگو نشود و این اتفاق را خاتمه بدهید، ولی وقتی راز از میان دو نفر عبور کند افشا می‌شود و این جریان افتاد به دست زنان مصری.

🖊نسوه جمعی است که مفرد ندارد مانند کلمه مردم یا ملت.

🖋 محبت مراتب دارد و شغف یکی از مراتب آن است.

🖋شغف آن است که دل بسوزد از محبت کسی.

🖋 این‌ها همسران مقامات مصر بودند یعنی همه زن‌ها را نمی‌گوید، حرف زلیخا افتاد به دهان زن‌های متشخص مصر که همسر عزیز مصر از برده خودش کام خواسته درحالیکه شوهر دارد.

⤴️ این مکری بود که زن‌های اشراف انجام دادند بر علیه زلیخا، کید زلیخا درمورد یوسف گذشت حالا رسید به زن‌های مصری که مکر آنها این بود که زلیخا را بکوبند.

🖋 حالا زلیخا می‌خواست برای این‌ها مکر کند.

🖋 از اینجا وارد سکانس دیگر می‌شود.

الحمدلله علی الولایه

دانلود فایل صوتی