۱۴۰۳-۱۲-۱۲ تفسیر سوره یوسف ع جلسه ۱
((بسم الله الرحمن الرحیم))
تفسیر قرآن 🌛ماه مبارک رمضان🌜
🤲🏻خدایا توفیقی ده ما را که درمورد قرآن کوتاهی نکنیم و سهم و بهره ما را از قرائت بیش از این قرار ده.
🕋وَنُنَزِّلُ مِنَ الْقُرْآنِ مَا هُوَ شِفَاءٌ وَرَحْمَهٌ لِّلْمُؤْمِنِینَ
یک شنبه ۱۴۰۳/۱۲/۱۲ «جلسه اول»
سوره هود آیات ۱۲۰ الی ۱۲۳
🖋 خدا را شکر میکنیم که این توفیق را پیدا کردیم که در ماه ضیافت الهی بر سر سفره قرآن کریم مهمان باشیم، این ماه ماه مهمانی خداست و قرآن سفره گسترده الهی است و سال گذشته سوره هود را با یکدیگر بحث کردیم و رسیدیم به اواخر سوره.
در سوره هود داستانهایی را خداوند سبحان برای پیامبر اکرم بیان فرمودند.
🕋وَکلًّا نَّقُصُّ عَلَیک مِنْ أَنبَاءِ الرُّسُلِ مَا نُثَبِّتُ بِهِ فُؤَادَک وَجَاءَک فِی هَٰذِهِ الْحَقُّ وَمَوْعِظَهٌ وَذِکرَیٰ لِلْمُؤْمِنِینَ
و هر سرگذشتی از سرگذشتهای [پندآموز] پیامبران را که برایت میخوانیم، حقیقتی است که دل تو را به آن پابرجا و استوار کنیم، و برای تو در این سرگذشتها حق و برای بهره بردن مؤمنان پند و تذکری آمده است. (۱۲۰)
🖋خداوند در این سوره داستانهای زیادی را از انبیاء الهی بیان فرمود بعد فرمود تمام داستانهایی که از رسولان برای تو می گوییم اول برای اینست که قلبت استوار شود و این یک بحث روانشناسی است:
الان جوامع انسانی در کارهای سخت مثل جنگ به این نکته رسیدهاند که باید قهرمان پروری کنند و اکثر ملتها قهرمان پروری کردند یعنی مثلاً می گویند یک سربازی بود که یک تنه ایستاد جلوی لشگر دشمن! و طرف وقتی این را میشنود میگوید پس میشود و من هم میتوانم و قلبش استوار میشود.
🖋 خداوند میفرماید در این داستانها دقت کنید که انبیاء چگونه صبر کردند، استقامت کردند که شما هم همان گونه استقامت کنید و اگر دو نفر شما را مسخره کردند و شما را سنگ زدند و خیانت کردند دلسرد نشوید.
🖋در اینجا سه مورد را فرمود که در این داستانها میآید تو را: حق و موعظه و تذکر برای مومنان.
سه تا مطلب فرمود که اولی یعنی حق برای نبی اکرم است و آخری یعنی تذکر برای مومنان است اما این وسط موعظه برای چه کسی است؟
🖊الانبیاء ۴۸
((وَلَقَدْ آتَینَا مُوسَیٰ وَهَارُونَ الْفُرْقَانَ وَضِیاءً وَذِکرًا لِّلْمُتَّقِینَ))
یقیناً به موسی و هارون فرقان و نور و تذکر برای پرهیزکاران عطا کردیم.
🖋 ما به موسی و هارون فرقان و ضیاء
و ذکر برای متقیان دادیم.
اینجاهم سه تا مطلب فرمود که فرقان برای موسی و هارون علیهما السلام است و تذکر برای متقیان است اما این وسط ضیاء برای چه کسی است؟
❗ نکته: این موعظه مقام اشتراکیِ خواص امت با پیامبر اکرم است، پیامبر اکرم یک مقامات اختصاصی دارد که برای خودش است و امت هم یک امور اختصاصی برای خودشان دارند اما درجاتی هست که مشترک است بین پیغمبر و بعضی از افراد امت که جزو خواصاند مثل همان جا که فرمود: به موسی و هارون فرقان دادیم و ضیاء و تذکر برای متقیان، ضیاء یعنی نور مشترک است بین موسی و هارون و امتشان.
🖊یعنی این آیهٔ سوره هود میفرماید بهرهٔ همگان از قرآن یکسان نیست.
بهره پیامبر از قرآن مثل بهره امت نیست و پیامبر اکرم از قرآن چیزهایی دریافت میکند که هیچ یک از امت آنها را دریافت نمیکنند اما بعضی مقامات هستند که بعضی از امت هم میتوانند به آن مقامات دست پیدا کنند.
🖊 فرمود حق میآید تو را یا رسول الله.
پس این برای امت نیست و مخصوص خاتم انبیاست که یعنی تو جلوههای حق را و تجلیات الهیه را در این داستانها میبینی ولی امت از این داستانها متذکر میشوند بعد یک موعظهای در این وسط میماند که آن برای برخی از امت است که از مقامات رسول الله بهره مند میشوند، پس فهم قرآن مراتب دارد و این مطلب از همین آیه برداشت میشود.
🖊پس بهره پیامبر اکرم از قرآن با بهره دیگران خیلی فرق دارد، بهره اهل بیت از قرآن با بهره دیگران خیلی فرق دارد.
🕋وَقُل لِّلَّذِینَ لَا یؤْمِنُونَ اعْمَلُوا عَلَیٰ مَکانَتِکمْ إِنَّا عَامِلُونَ
و به کسانی که ایمان نمیآورند، بگو: به اندازه مکانتتان عمل کنید، و ما هم عمل میکنیم. (۱۲۱)
🖋 ما یک مکان داریم که محل وجود جسم هرکسی است یعنی آن جایی که هستیم، اما مکانت یعنی موقعیت، رئیس جمهور یک مکانت خاص دارد که مکانتش غیر از مکانت بنده و جناب عالی است!
مؤمن یک مکانت خاص خود را دارد و اهل باطل هم مکانت و موقعیت خاص خود را دارا هستند.
(اما بعضی گفتهاند مکانت به معنای قدرت هم هست)
میفرماید بگو به کسانی که ایمان نمیآورند عمل کنید بر مکانت خویش یعنی حالا که ایمان نمیآورید به همان موقعیت خودتان عمل کنید.
🖊((لکم دینکم ولی الدین))
دین شما برای شما دین من برای من
یعنی ((لا اکراه فی الدین))
در دین اجبار و اکراه نیست میخواهید مسلمان شوید، نمیخواهید نشوید، ما حرف حق را برایتان گفتیم.
🖊این آیه قرائت دیگری هم دارد که باید قبل از ((علی مکانتکم)) مکث کنیم، معنای آیه اینگونه میشود: به آنان که ایمان نمیآورند بگو شما عمل کنید، ما هم بر حسب مکانت شما عمل میکنیم.
این یعنی توحید افعالی، یعنی همه چیز را تحت مشیت حق ببینی حتی ایمان نیاوردن اهل باطل را.
«فَأَینَمَا تُوَلُّوا فَثَمَّ وَجْهُ اللَّهِ»
((خدا خالق شما و عمل شماست))
🖋 یعنی ای اهل باطل فکر نکنید عمل شما جدای از خداست چون آنهایی که ایمان نمیآورند فکر میکنند جلوی خدا ایستادهاند! درحالیکه هیچ کس استقلال وجودی ندارد در این عالم و همه قائم به حق هستند.
🕋وَانتَظِرُوا إِنَّا مُنتَظِرُونَ
و به انتظار بمانید که ما هم منتظریم. (۱۲۲)
🖋 یعنی هر کاری که دوست دارید انجام بدهید و ما هم عمل خودمان را انجام میدهیم بعد شما منتظر باشید ما هم منتظریم، ما منتظر چه چیزی هستیم؟
⬅️حدیث: امام صادق ع فرمودند:
یک نفری آمد که منکر خدا و پیغمبر و معاد و اینها بود حضرت بعد از بحثی که کردند به ایشون فرمود: ببین یا حرف من درست است یا حرف تو درست است یعنی پنجاه پنجاه است اما اگر حرف تو درست باشد و خدا و پیغمبر و معاد و هیچی در کار نباشد من ضرری نکردم چون در دنیا زندگی خودم را کردم، مثل تو غذا خوردم، ازدواج کردم و… اما فقط گناهی را مرتکب نشدم ولی اگر آنی که ما می گوییم راست باشد من و تو دیگر مساوی نیستیم و تو پوستت کنده است!
🖊یک معنای آیه انتظار فرج است.
⬅️روایت:
افضل اعمال امت من انتظار فرج است.
❗️نکته: گفتیم از قول حضرت آقا (علامه حسن زاده آملی) که آیات آخر هر سوره با ابتدای سوره بعدی ارتباط دارد و این جا بحث انتظار را مطرح میکند چون سوره بعدی سوره یوسف است که سورهٔ دوازدهم و سوره امام عصر عجل الله تعالی فرجه الشریف است.
🕋وَلِلَّهِ غَیبُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَإِلَیهِ یرْجَعُ الْأَمْرُ کلُّهُ فَاعْبُدْهُ وَتَوَکلْ عَلَیهِ وَمَا رَبُّک بِغَافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ
نهان آسمانها و زمین فقط در سیطره دانش خداست، همه کارها به او باز گردانده میشود; پس او را بندگی کن و بر او توکل داشته باش، و پروردگارت از آنچه انجام میدهید، بی خبر نیست. (۱۲۳)
🖋 و برای خداست غیب آسمانها و زمین و به سوی او برمی گردد تمام امر پس او را بپرست و بر او توکل کن و پروردگار تو غافل نیست از آنچه میکنید.
این جا این آیه چند تا قسمت دارد یکی فرمود:
«ولله غیب السماوات و الارض» برای خداست غیب آسمانها و زمین، شبیه این آیه در قرآن:
«لله ملک السماوات و الارض» برای خداست ملک آسمانها و زمین، یا در آیه نور میفرماید (( الله نور السماوات و الارض)) خدا نور آسمانها و زمین است، این جا نفرمود خدا دانای غیب آسمانها و زمین است بلکه فرمود غیب آسمانها و زمین برای خداست، آن چه که بر شما پوشیده است از آسمان و زمین برای خداست که شما اصلاً نمیبینید عالم غیب را و از غیب آسمانها و غیب زمین بی خبرید و چون نمیبینیم پس باید چه کار کنیم؟ باید او را بپرستیم چون غیب برای اوست.
🖊 قبل از این میفرمود همهٔ امر به خدا بر میگردد یعنی ایمانِ مؤمن، کفر کافر، ریاست رئیس و هر اتفاق و امری را که شما ببینید به خدا بر میگردد.
❗ نکته: اینکه همه امور برگشتش به خداست را اگر انسان بفهمد خیلی آرام میگیرد، چه شما خوشت بیاید چه بدت بیاید امور رجوعش به خداست.
به قول جناب حافظ:
/ گر رنج پیش آید و گر راحت ای حکیم
نسبت مکن به غیر که اینها خدا کند/
🖋 رجوع همه چیز به دست خداست، چه آن جایی که سود به شما میرسد، چه آن جایی که زیان به شما میرسد و و و…. قرار نیست همه چیز همیشه به وفق مراد ما باشد!
❗نکته: در تفسیر قرآن که میخوانیم عزیزان دقت کنید خیلی از مفسران دقت نمیکنند به ضمایر و مخاطب خداوند.
در اینجا میفرماید پس بپرست او را – بپرست تو یا رسول الله، نگفت بپرستید، این جا خطاب متوجه شخص رسول الله است و باید به این مطلب توجه شود ، خطاب عام نیست و البته این امر دیدنش به این سادگی نیست!
🖋فرمود: پس حالا که همه امر برگشتش به خداست پس عبد او باش یعنی عبد هیچکس و هیچ چیزی نباش چون همه چی برگشتش به خداست.
این عبودیت مخصوص رسول الله است که شهود میکند این حقیقت را که ((غیب برای خداست و همه امر به او بازمیگردد))
/ چه در پای ریزی زرش چه شمشیر هندی نهی بر
سرش هراس و امیدش نباشد ز کس بر این است
بنیان توحید و بس/
🖋 اما آخر آیه را جمع آورد:( (پروردگار تو غافل نیست از آنچه میکنید))
شما این را بدانید که خدا غافل نیست از کارهایی که میکنید یعنی اگر مانند رسول الله این حقیقت را شهود نمیکنید حداقل بفهمید که خدا از شما غافل نیست.
بعضیها در دعا کردن بی ادباند و میخواهند به خدا یاد بدهند (خدایا من فردا چک دارم و اگر پول نرسد بیچاره میشوم) مگر خدا اینها را نمیداند؟ میداند پس با ادب دعا کنید، دعا کردنت به خدا یاد دادن نباشد و شنیدید طرف میگوید خدا که ما را یادش رفته است، این گناه بزرگی است که غفلت را نسبت بدهی به خداوند، بگو من خدا را یادم رفته، بگو من مدتهاست سرم به مهر نخورده، من مدتهاست اظهار بندگی نکردم، خدا یادش نمیرود، خدا لحظهای فراموش نمیکند که اگر خداوند لحظهای توجهش را بردارد عالم نیست میشود.
🤲خدایا غفلت ما را به حضور در محضر خودت
تبدیل کن.
««الحمدلله اولاً و اخرا و ظاهراً و باطناً»»
➖➖ پایان تفسیر سوره هود ➖➖
((شروع تفسیر سوره یوسف علیه السلام))
⬅️بسم الله الرحمن الرحیم
هست کلید در گنج حکیم
بسم اللهِ هر سوره مختص به همان سوره است، یعنی یک آیهای از آن سوره است، این نیست که الکی اولش نوشته شده باشد.
🖋 امام باقر فرمود: اعظم آیات خدا را از قرآن حذف کردند، بسم الله الرحمن الرحیم
🖋بنی امیه به خاطر دشمنی با امیرالمؤمنین ع که همیشه تاکید داشت روی بسم الله گفتند بسم الله الرحمن الرحیم جز قرآن نیست و این ابتدای هر سورهای نوشته شده است لذا اهل سنت وقتی از یک سورهای میخواهند بروند به سوره دیگر بسم الله نمیگویند چون بسم الله را جزو سوره نمیدانند.
با خودشان نمیگویند چرا ابتدای سوره برائت بسم الله ندارد؟
و اینکه سوره حمد که معروف به سبع من المثانی است (هفت آیه) با بسم الله میشود هفت آیه.
بسم الله الرحمن الرحیم اعظم آیات خداوند است.
🖋 روایت: بسم الله الرحمن الرحیم به اسم اعظم نزدیکتر است از سفیدی چشم به سیاهی چشم.
🖋خداوند هر سورهای را با بسم الله الرحمن الرحیم شروع میکند، پس ما هم هر کاری را با بسم الله الرحمن الرحیم شروع کنیم.
🕋بسم الله الرحمن الرحیم
🖋 قبل از اینکه وارد تفسیر این سوره بشویم
یک مطلبی را باید عرض کنیم:
الان علم باستان شناسی خیلی پیشرفت کرده و با کربن چهارده اشیا را میتوانند تخمین بزنند مخصوص به چه سالی بوده است.
اخیراً نهضتی به وجود آمده به نام باستان شناسی کتاب مقدس و یهودیها در باستان شناسی خیلی قوی هستند و خیلی کار کردند، اینها آمدند داستانهایی که در کتاب مقدس یعنی تورات و کتب منسوب به انبیاء که هست را بررسی کردند که آیا از نظر باستان شناسی میشود اینها را اثبات کرد یا نه مثل داستان حضرت موسی ع که در مصر بوده و بعد از مصر بیرون آمده و به کوه طور رفته است و ششصد هزار نفری که به قول تورات همراهش بودند، آیا اینها را باستان شناسی تأیید میکند یا نشانههایی داریم یا خیر.
کتابهایی هم در این زمینه نوشته شده است ، یکی از کتابهایی که نوشته شده به همین نام باستان شناسی کتاب مقدس است که نویسندهاش هم اسرائیل فینکنشتاین یک یهودی است، در مقدمهٔ آن کتاب در مورد حضرت یوسف ع میفرماید: بررسی کردیم که آیا در خطوط هیروگلیف که در مصر باستان کشف شده آیا داستان حضرت یوسف در این خطوط هیروگلیف ضبط ثبت شده است یا نه، (چیزی که در دیوار نوشتهها مینوشتند امور مهم مملکتی بود) ایشان در آن جا میگوید از آن جایی که در کتاب مقدس و تورات آمده بود که فرعونِ زمان یوسف چنین کرد و چنان کرد ما در سلسله فراعنه به دنبال وزارت یوسف ع میگشتیم که ببینیم که آیا کسی پیدا میشود که شبیه به یوسف ع باشد و داستان نجات از هفت سال قحطی در آن خطوط بیان شده باشد یا خیر، میگوید هر چه ما گشتیم چنین چیزی پیدا نکردیم تا اینکه به طور اتفاقی در سلسله هگسوس ها که (اینها قبل از فراعنه زندگی میکردند و حکومت میکردند و عرب و اسماعیلی بودند) برخورد کردیم به شخصیت حضرت یوسف و کسیکه درست منطبق با حضرت یوسف ع بود یعنی یک شخص عبرانی که آمد به مصر و عزیز مصر شد و بعد قحطی هفت ساله مصر را کنترل کرد و… میگوید پس تورات که نوشته فرعونِ زمان یوسف اشتباه است و فهمیدیم این تورات تحریف شده است و معلوم است زمان یوسف ع نوشته نشده است و معلوم
است که جزو وحی نبوده است.
⚠️معجزه قرآن: در سوره یوسف یک بار هم اسم فرعون نیامده است و پادشاه مصر را میفرماید مَلِک و ملک یک اسم عربی است، چون هگسوس ها عرب و اسماعیلی بودند و حتی بت پرست هم نبودند.
⚠️مطلب دیگر که یکی از شاهکارهای قرآن است:
نویسنده آن کتاب باستان شناسی میگوید در تورات نوشته زمان یوسف ع کاروان شتر بود که از کنعان به سمت مصر بار میبرد، ایشان میگوید در باستان شناسی ما بررسی کردیم و فهمیدیم که در زمان یوسف در آن منطقه شتر به عنوان حیوان اهلی به کار گرفته نمیشده است پس اینکه در تورات نوشته کاروان شتر اشتباه است.
اما در سوره یوسف آمده ((ایتها العیر)) یعنی ای کاروانی که بارکشش الاغها هستند.
🕋سوره یوسف
بسم الله الرحمن الرحیم
الر تِلْک آیاتُ الْکتَابِ الْمُبِینِ
الر ـ این است آیات کتاب روشنگر. (۱)
🖊سوره یوسف سوره دوازدهم قرآن است که در جزء دوازده آمده است و اشاره دارد به امام دوازدهم که ما منتظرش هستیم و این از آن مطالبی است که در هیچ کتاب تفسیری نیست.
جالب است که امشب هم روز ۱۲ و ماه ۱۲ است.
🖊 حروف مقطعه یک مرتبه از مراتب کلی قرآن است یعنی قرآن از ملکوت نازل شده و این حروف مقطعه از جبروت تنزل پیدا کردهاند، لذا یک حالت کلی دارند، به همین دلیل بعد از هر حرف مقطعهای بحث کتاب و قرآن میآید.
🖊 اگر مکررات حروف مقطعه قرآن را حذف کنیم چهارده تا حرف میماند یعنی چهارده معصوم .
🖋حروف مقطعه یا یک حرفی است یا دو حرفی یا سه حرفی یا چهار حرفی و یا پنج حرفی.
حروف سه تایی وسط آنهاست پس میشود قلبِ حروف مقطعه و در قرآن پنج تا حروف مقطعهٔ سه تایی آمده که الر در سوره یوسف وسط و قلب آنهاست پس این الر در سوره یوسف قلبِ قلب است و امام زمان عج هم قلب عالم است.
🖊 آیات کتاب مبین یعنی نشانههای کتاب آشکار که اشاره دارد به ولایت و حکومت امام زمان عج که آشکار میشود و مثل ولایت بقیه ائمه ع پوشیده نیست چون جهانی میشود.
⬅️ روایت:
بین امام حسن مجتبی و امام حسن عسگری ده امام است که شبهای دهگانه اند یعنی لیال عشر در سوره فجر اند و دو طرف اینها امیرالمؤمنین و امام زماناند که شب نیستند و پنهان نیستند و حکومت میکنند بصورت آشکار.
🖊 تبیین کننده دین امام عصر عج است.
⬅️امام سجاد ع فرمودند:
آیات قرآن مثل گنج است وقتی باز میشوند شایسته است که در آن نظر کنید و دقت کنید.
الحمدلله علی الولایه